नेपालगन्ज: नेपाल सरकारले हालै गरेको साप्ताहिक दुई दिन सार्वजनिक बिदा (शनिबार र आइतबार) दिने निर्णय आजदेखि कार्यान्वयन सुरु भएको छ । सरकारी कार्यालय तथा अस्पतालहरु बिहान ९ बजेदेखिनै खुलेका छन् ।

पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढेसंगै सरकारले गरेको यो निर्णयले  स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा भने नयाँ चुनौती सिर्जना गरेको देखिन्छ । विशेषगरी सरकारी अस्पतालहरुमा सेवा प्रवाहमा अवरोध आउँदा बिरामी र स्वास्थ्यकर्मी दुवै पक्ष प्रभावित हुने देखिएको छ। स्वास्थ्य सेवा अन्य क्षेत्रजस्तो स्थगित गर्न मिल्ने सेवा होइन ।

अस्पतालहरु २४ घण्टा खुला रहने र आकस्मिकदेखि नियमित उपचारसम्म निरन्तर सेवा दिनुपर्ने संवेदनशील क्षेत्र हो । यस्तो अवस्थामा दुई दिनको सार्वजनिक बिदाले नियमित सेवाको तालमेल बिग्रिने मात्र होइन, बिरामीको उपचार प्रक्रियामा समेत ढिलाइ हुने चिन्ता बढाएको छ ।

सरकारी अस्पतालमा परीक्षण (जस्तै: रगत, एक्स–रे, सिटी स्क्यान) गराएका बिरामीहरुले सामान्यतया त्यसदिन वा अर्को दिन रिपोर्ट देखाएर उपचार अगाडि बढाउँछन् । तर, शुक्रबार रिपोर्ट तयार भए पनि आइतबार अस्पताल बन्द हुँदा बिरामीले अब सोमबारसम्म कुर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना हुने देखिएको छ ।

यसले बिरामीको रोग पहिचान र उपचार प्रक्रिया ढिलो हुने जोखिम बढाउँछ ।  विशेषगरी दीर्घरोगी, ज्येष्ठ नागरिक तथा टाढाबाट आएका बिरामीहरुका लागि यो व्यवस्था झन् कष्टकर बन्न सक्ने देखिएको छ । उनीहरुलाई बसोबास, खाना र अन्य खर्च थपिनुका साथै मानसिक तनाव पनि बढ्ने सम्भावना रहन्छ ।

यस्तै अस्पतालको मेरुदण्ड मानिने नर्सिङ स्टाफहरुको ड्युटी तालिका मिलाउनु पनि चुनौतीपूर्ण देखिएको छ । पहिलेको एक दिनको बिदा प्रणालीमा सिफ्ट व्यवस्थापन सहज थियो भने अब दुई दिनको बिदा हुँदा निरन्तर सेवा दिन पर्याप्त जनशक्ति मिलाउनु कठिन देखिएको छ । आकस्मिक सेवा, वार्ड व्यवस्थापन, सघन उपचार कक्ष (ICU) लगायत क्षेत्रमा २४ घण्टा सेवा आवश्यक पर्छ ।

तर दुई दिनको बिदाले कामको चाप केही दिनमा थुप्रिने र कर्मचारी थकान बढ्ने जोखिम छ । यसले सेवा गुणस्तरमा समेत असर पार्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। अझ सबैभन्दा गम्भीर असर शल्यक्रिया (ओटि सेवा) मा देखिने सम्भावना छ । आइतबार ओटि सेवा बन्द हुँदा नियमित सर्जरीका लागि पालो पर्खिरहेका बिरामीहरुको प्रतीक्षा समय अझै लम्बिने देखिएको छ ।

यसले उपचारमा ढिलाइ मात्र होइन, कतिपय अवस्थामा बिरामीको अवस्था जटिल बन्ने जोखिम पनि बढाउँछ । क्याथ ल्याब र इन्डोस्कोपी जस्ता अत्यावश्यक सेवाहरु पनि आइतबार बन्द हुँदा बिरामीले समयमै सेवा नपाउने अवस्था आउने देखिन्छ । यी सेवाहरू प्रायः समयमै नगरे रोग गम्भीर बन्ने सम्भावना रहने भएकाले यसको असर अझ संवेदनशील हुन सक्छ ।

जस्तै नेपालगन्जस्थित भेरी अस्पतालमा हालसम्म आइतबार सर्जरी र ग्यास्ट्रो सम्बन्धी शल्यक्रिया सेवा सञ्चालन हुँदै आएको थियो । यसले धेरै बिरामीलाई छिटो उपचार पाउन सहयोग पुर्‍याएको थियो । तर, नयाँ बिदा प्रणाली लागू भएपछि यस्ता सेवाहरू आइतबार बन्द गर्नुपर्ने अवस्था आएमा बिरामीको चाप अन्य दिनमा बढ्ने निश्चित देखिन्छ।

यसले अस्पतालको कार्यभार असन्तुलित बनाउने मात्र होइन, सेवाको प्रभावकारितामा पनि असर पार्न सक्छ। अस्पतालहरुलाई अन्य सरकारी कार्यालयजस्तै बिदा प्रणालीमा राख्नु उपयुक्त नहुन सक्छ। बरु ‘रोटेशनल ड्युटी’ वा ‘शिफ्ट–आधारित सेवा’लाई अझ प्रभावकारी बनाउँदै नियमित सेवा सुनिश्चित गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।

केहीले अस्पतालका अत्यावश्यक सेवा जस्तै ओटि, क्याथ ल्याब, इन्डोस्कोपी लाई बिदाको दिन पनि सञ्चालन गर्ने छुट्टै व्यवस्था गर्न सुझाव दिएका छन्। साथै, जनशक्ति थप, व्यवस्थापन सुधार र सेवा प्रवाहको डिजिटल प्रणाली सुदृढीकरणमार्फत समस्या कम गर्न सकिने देखिन्छ।

सरकारको दुई दिने बिदा निर्णय प्रशासनिक र शैक्षिक क्षेत्रमा सकारात्मक देखिए पनि स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा भने यसको प्रभाव गम्भीर रुपमा देखिने जोखिम बढाएको छ। बिरामीको उपचारमा ढिलाइ, सेवा पहुँचमा अवरोध र स्वास्थ्यकर्मीमाथि थप दबाब जस्ता चुनौतीहरु तत्काल समाधान नगरे दीर्घकालीन समस्या बन्न सक्ने अवस्था आउन सक्छ । त्यसैले, स्वास्थ्य सेवा जस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा नीति लागू गर्दा विशेष व्यवस्थापन गर्न जरुरी छ।