आजको समयमा कन्डमको महत्त्व पहिलेभन्दा झन् बढेको छ। विश्वव्यापी रुपमा स्वास्थ्य क्षेत्रमा लगानी घट्दै गइरहेको अवस्थामा HIV र अन्य यौनजन्य संक्रमण (STIs) रोक्नका लागि कन्डम अझै पनि सबैभन्दा प्रभावकारी, सरल र कम खर्चिलो माध्यम बनेको छ। एउटा सानो कन्डमको मूल्यले भविष्यमा लाग्न सक्ने उपचार खर्च, शारीरिक पीडा र मानसिक तनावलाई बचाउन सक्छ। त्यसैले भनिन्छ-सुरक्षा, पछुतो भन्दा सस्तो हुन्छ। जब रोकथामका कार्यक्रमहरुमा बजेट कटौती गरिन्छ, त्यो वास्तविक अर्थमा पैसा बचत होइन; त्यसले समस्यालाई झन् बढाउँछ र मानिसहरुको ज्यान जोखिममा पार्छ। त्यसैले, आर्थिक सहयोग घट्दै गएको अवस्थामा पनि रोकथामका प्रयासहरु रोकिनु हुँदैन, बरु झन् मजबुद हुनुपर्छ।

पछिल्ला केही वर्षहरुमा विश्वभर यौनजन्य संक्रमणहरूको दर तीव्र रुपमा बढ्दै गएको तथ्यले हामीलाई चिन्तित बनाएको छ। विशेष गरी सिफिलिस (Syphilis) जस्तो संक्रमणको तीव्र वृद्धि कुनै संयोग होइन, यो रोकथामका उपायहरु कमजोर भएको संकेत हो। यौनजन्य संक्रमणहरू अचानक बढ्दैनन्; जब समाजले रोकथामका उपायहरूलाई बेवास्ता गर्छ, तब मात्र यस्ता रोगहरू फैलिन्छन्। केही स्थानहरुमा कन्डमको प्रयोग घट्दै जानु र महँगा वा सीमित साधनहरु-जस्तै HIV रोकथामका लागि मात्र प्रयोग हुने PrEP-मा मात्र निर्भर हुने प्रवृत्तिले जोखिमलाई अझ बढाएको छ। यस्ता साधनहरु उपयोगी भए पनि सबै प्रकारका यौनजन्य संक्रमणहरुबाट जोगाउन सक्दैनन्।

कन्डमको उपलब्धता केवल व्यक्तिगत विषय होइन, यो सार्वजनिक जिम्मेवारी हो। कन्डम कुनै विलासिता होइन, यो जनस्वास्थ्यको आधारभूत आवश्यकता हो। यसलाई सस्तो, सहज उपलब्ध र सामाजिक लाञ्छनामुक्त बनाउन आवश्यक छ, विशेष गरी युवाहरु र उच्च जोखिममा रहेका समुदायका लागि। यदि कन्डम केवल बजारमा बिक्रीका लागि मात्र राखिन्छ भने यसको प्रयोग केवल आर्थिक रुपमा सक्षम व्यक्तिहरुमा सीमित हुन्छ, जसले सामाजिक असमानता बढाउँछ। त्यसैले सरकारले निजी क्षेत्र वा व्यापारिक बिक्रीमा मात्र भर पर्नु हुँदैन। सरकारी लगानी, निःशुल्क वितरण र समुदायमा सहज पहुँच सुनिश्चित गर्नु अत्यावश्यक छ। कन्डममा कर लगाउनु वा यसलाई केवल चिकित्सा उपकरणको रुपमा वर्गीकृत गर्नुले यसको पहुँचलाई सीमित बनाउँछ, जुन जनस्वास्थ्यको दृष्टिले उचित होइन।

कन्डम एक प्रमाणित, व्यावहारिक र भरपर्दो साधन हो। यसको प्रयोग सरल छ, प्रभावकारी छ र तुरुन्त उपलब्ध हुन सक्छ। यो कुनै विशेष उमेर वा समुदायका लागि मात्र होइन, सबैका लागि उपयुक्त साधन हो। यौन स्वास्थ्य सुरक्षाका लागि हामीलाई सधैं नयाँ प्रविधि वा महँगा औषधिहरुको मात्र आवश्यकता पर्दैन; कहिलेकाहीँ हामीसँग पहिले नै उपलब्ध साधनहरु नै पर्याप्त हुन्छन्, यदि हामीले तिनीहरुलाई प्राथमिकता दिन सक्यौँ भने। कन्डम त्यस्तै एउटा साधन हो, जसले राजनीतिक उतार–चढाव, बजेट कटौती वा नीतिगत परिवर्तनका बीच पनि रोकथामको प्रयासलाई निरन्तरता दिन सक्छ। हामीले यति लामो समयसम्म गरेको प्रगति अब गुमाउनु हुँदैन; रोकथाम नै हाम्रो उपलब्धिलाई सुरक्षित राख्ने एकमात्र उपाय हो।

यदि हामीले कन्डमलाई रोकथामको रणनीतिको केन्द्रमा राखेनौँ भने नयाँ HIV संक्रमण रोक्न सकिँदैन, न त बढ्दो सिफिलिसजस्ता रोगहरु नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। त्यसैले सरकारहरुले कन्डमलाई सबैका लागि निःशुल्क वा सुपथ मूल्यमा उपलब्ध गराउनुपर्छ, यसमा कर लगाउनु हुँदैन र केवल चिकित्सा उपकरणको रुपमा मात्र सीमित वर्गीकरण गर्नु हुँदैन। साथै, सरकारले निजी क्षेत्रको बिक्रीमा मात्र भर पर्नु हुँदैन; रोकथाम र कन्डम वितरणका क्षेत्रमा सार्वजनिक लगानी अनिवार्य छ।

अन्ततः, अन्तराष्ट्रिय कन्डम दिवसको मूल सन्देश अत्यन्त स्पष्ट र सरल छ-रोकथामका कार्यक्रममा गरिने बजेट कटौतीले पैसा बचाउँदैन, यसले मानिसको ज्यान लिन्छ। हामी सबैले आजको दिन एउटा सानो तर महत्वपूर्ण संकल्प लिन सक्छौँ-सुरक्षित रहने, सचेत रहने र कन्डमको प्रयोग गर्ने। यो सानो कदमले केवल हाम्रो व्यक्तिगत जीवनलाई सुरक्षित मात्र बनाउँदैन हाम्रो परिवार, समाज र राष्ट्रलाई पनि स्वस्थ र सुरक्षित बनाउँछ।

(पौडेल ए.एफ.एच नेपालका कार्यक्रम संयोजक हुन्)